آکنه، یکی از شایعترین مشکلات پوستی، در بسیاری از افراد، بهویژه در دوران نوجوانی، بروز میکند. این عارضه پوستی بهصورت جوشهای سرسیاه، سرسفید، التهابی، کیستی یا ندولار ظاهر میشود و معمولاً در نواحی با غدد سباسه فراوان مانند صورت، گردن، قفسه سینه، کمر و شانهها مشاهده میشود.
این مشکل پوستی تحت تأثیر عوامل متعددی مانند تولید بیش از حد سبوم، انسداد منافذ، رشد باکتریها، تغییرات هورمونی، عوامل ژنتیکی، رژیم غذایی و استرس ایجاد میشود. شناخت این عوامل به انتخاب روشهای مناسب برای پیشگیری و درمان آکنه کمک میکند. مراقبت صحیح از پوست، تغذیه سالم، مدیریت استرس و استفاده از محصولات غیرکومدوژنیک میتوانند در بهبود و کنترل آکنه مؤثر باشند.
تولید بیش از حد سبوم (چربی پوست)
سبوم، مادهای چرب است که غدد سباسه برای حفظ رطوبت و انعطافپذیری پوست تولید میکنند. در حالت عادی، سبوم از پوست محافظت میکند، اما تولید بیش از حد آن میتواند منافذ پوست را مسدود کند. این چربی اضافی با سلولهای مرده پوست ترکیب شده و محیطی مناسب برای رشد باکتریها ایجاد میکند.
عوامل مؤثر بر افزایش سبوم: تغییرات هورمونی، استرس، مصرف برخی داروها و عوامل ژنتیکی.
انسداد منافذ پوستی
سلولهای مرده پوست بهطور مداوم از سطح پوست جدا میشوند، اما گاهی در منافذ تجمع یافته و با چربی اضافی، منافذ را مسدود میکنند. این انسداد مانع خروج سبوم شده و جوشهای سرسفید یا سرسیاه را ایجاد میکند.
عوامل مؤثر: عدم پاکسازی صحیح پوست، استفاده از محصولات آرایشی کومدوژنیک و تغییرات هورمونی.
رشد بیش از حد باکتریها (Propionibacterium acnes)
باکتری Propionibacterium acnes بهطور طبیعی در پوست وجود دارد، اما در صورت انسداد منافذ و افزایش سبوم، این باکتریها تکثیر شده و التهاب و عفونت در فولیکولهای مو ایجاد میکنند که به جوشهای چرکی و آکنه التهابی منجر میشود.
عوامل مؤثر: تولید بیش از حد سبوم، انسداد منافذ و تغییرات محیطی پوست.
تغییرات هورمونی
تغییرات هورمونی، بهویژه افزایش هورمونهای آندروژن (مانند تستوسترون) در دوران بلوغ، بارداری، قاعدگی یا بیماریهایی مانند سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)، تولید سبوم را افزایش میدهند.
آکنه هورمونی: این نوع آکنه معمولاً در نواحی فک، چانه و اطراف دهان ظاهر میشود و در زنان بزرگسال شایعتر است.
عوامل ژنتیکی
ژنتیک در بروز آکنه نقش مهمی دارد. اگر والدین یا اعضای خانواده سابقه آکنه داشته باشند، احتمال بروز آن در فرد افزایش مییابد. ژنتیک بر میزان تولید سبوم، اندازه منافذ و واکنش بدن به التهاب تأثیر میگذارد.
رژیم غذایی و تغذیه
مصرف غذاهای پرچرب، شیرین، لبنیات و مواد غذایی با شاخص گلیسمی بالا میتواند تولید سبوم را افزایش داده و آکنه را تشدید کند.
مواد غذایی محرک: لبنیات، شکلات، غذاهای فرآوریشده و سرخکردنیها.
مواد غذایی مفید: رژیم غذایی غنی از ویتامینهای A و E، آنتیاکسیدانها و اسیدهای چرب امگا 3 به بهبود آکنه کمک میکند.
استرس و عوامل روانی
استرس مزمن با افزایش هورمون کورتیزول، تولید سبوم را تحریک کرده و التهابات پوستی را تشدید میکند. همچنین، استرس میتواند سیستم ایمنی را تضعیف کند.
مصرف داروها
برخی داروها مانند کورتیکواستروئیدها، داروهای ضدافسردگی، ضدصرع و مکملهای حاوی تستوسترون میتوانند آکنه را تحریک کنند. قطع ناگهانی برخی داروها نیز ممکن است جوشهای التهابی ایجاد کند.
محصولات آرایشی و بهداشتی نامناسب
استفاده از محصولات کومدوژنیک یا پاک نکردن صحیح آرایش میتواند منافذ پوست را مسدود کرده و آکنه را تشدید کند.
تماس مداوم پوست با عوامل تحریککننده
لمس مکرر صورت با دستهای آلوده، استفاده از تلفن همراه کثیف یا پوشیدن لباسهای تنگ که باعث اصطکاک و تعریق میشوند، میتوانند آکنه را تشدید کنند.
عوامل محیطی
آلودگی هوا، رطوبت بالا یا تابش مستقیم نور خورشید میتواند تولید چربی پوست را افزایش داده و خطر آکنه را بالا ببرد.