اسکار یا جای زخم، نتیجه فرآیند طبیعی بهبود پوست پس از آسیب است. هنگامی که پوست دچار آسیب میشود، بدن برای ترمیم آن، بافت جدیدی از کلاژن تولید میکند. این بافت، به دلیل تفاوت ساختاری با پوست اصلی، ممکن است ناهموار، تغییررنگیافته یا برجسته به نظر برسد. اسکارها انواع مختلفی دارند و به دلایل متعددی ایجاد میشوند.
آسیبهای پوستی و جراحتها
هر نوع آسیب به پوست، از خراشهای سطحی تا زخمهای عمیق، میتواند به ایجاد اسکار منجر شود. بریدگیها، سوختگیها، خراشها یا زخمهای جراحی، در صورت شدید بودن یا ترمیم نادرست، احتمال تشکیل اسکار را افزایش میدهند.
- شدت آسیب: آسیبهای عمیقتر و گستردهتر، احتمال ایجاد اسکارهای برجسته و ناهموار را افزایش میدهند.
- نحوه ترمیم: عدم مراقبت بهداشتی از زخم یا بروز عفونت و التهاب، میتواند به اسکارهای بزرگتر و نامناسب منجر شود.
آکنه و جوشهای التهابی
آکنههای شدید، بهویژه نوع کیستی یا ندولار، با تخریب بافت پوست، اسکار ایجاد میکنند. نفوذ التهاب آکنه به لایههای عمیق پوست، باعث تولید کلاژن اضافی و تشکیل اسکارهای فرورفته یا برجسته میشود.
- دستکاری آکنه: فشار دادن یا تخلیه جوشها، آسیب پوستی را تشدید کرده و خطر ایجاد اسکار را بالا میبرد.
سوختگیها
سوختگیهای درجه دوم و سوم، از عوامل اصلی ایجاد اسکار هستند. در این موارد، لایههای مختلف پوست تخریب شده و بدن برای ترمیم، بافتی ضخیمتر و سفتتر تولید میکند که بهصورت اسکار باقی میماند.
- شدت سوختگی: سوختگیهای شدیدتر، اسکارهای بزرگتر و برجستهتری ایجاد میکنند.
- زمان بهبود: زخمهایی که مدت طولانی برای ترمیم نیاز دارند، بیشتر در معرض تشکیل اسکار هستند.
جراحیها
پس از جراحی، بدن برای ترمیم محل برش، بافت جدید تولید میکند. نوع برش، تکنیک جراحی و نحوه بخیه زدن، بر احتمال ایجاد اسکار تأثیر میگذارند.
- مراقبت پس از جراحی: عدم مراقبت صحیح از زخم جراحی یا بروز عفونت، خطر ایجاد اسکار را افزایش میدهد.
عفونتها و التهابهای پوستی
عفونتهای شدید یا التهابها، با آسیب به بافت پوست، فرآیند ترمیم را مختل کرده و به تشکیل اسکار منجر میشوند. بهعنوان مثال، بیماریهایی مانند آبلهمرغان یا زخمهای باز عفونی، اسکارهای دائمی ایجاد میکنند.
عوامل ژنتیکی
ژنتیک نقش مهمی در نحوه ترمیم زخم و تشکیل اسکار دارد. برخی افراد بهطور ژنتیکی مستعد ایجاد اسکارهای برجسته، مانند کلوئیدها، هستند. این عوامل بر میزان تولید کلاژن در فرآیند ترمیم تأثیر میگذارند.
اختلالات تولید کلاژن
کلاژن، نقش کلیدی در ترمیم زخمها دارد. تولید غیرطبیعی کلاژن میتواند به انواع اسکارها منجر شود:
- تولید بیش از حد کلاژن: باعث ایجاد اسکارهای برجسته مانند کلوئید یا هیپرتروفیک میشود.
- تولید ناکافی کلاژن: منجر به اسکارهای فرورفته یا آتروفیک میشود.
عوامل محیطی و سبک زندگی
عوامل محیطی مانند نور خورشید، آلودگی هوا و عاداتی مانند سیگار کشیدن، میتوانند فرآیند ترمیم را مختل کرده و اسکار ایجاد کنند.
- نور خورشید: قرار گرفتن زخم در معرض نور خورشید، اسکار را تیرهتر و برجستهتر میکند.
- تغذیه نامناسب: کمبود ویتامین C یا روی، ترمیم پوست را کند کرده و احتمال تشکیل اسکار را افزایش میدهد.
عمق و گستردگی آسیب
آسیبهای عمیق که به لایههای درم یا هیپودرم نفوذ میکنند، احتمال ایجاد اسکار را افزایش میدهند. در این موارد، پوست نمیتواند بهطور کامل بازسازی شود و بافت جایگزین با ساختار متفاوت تشکیل میشود.